Omgaan met 'de waarheid' bij het vastleggen van je levensverhaal - Mijn Monumentjes

Oprechte aandacht voor jouw verhaal

Omgaan met ‘de waarheid’ bij het vastleggen van je levensverhaal

Een aantal jaren geleden was ik bij mijn ouders op bezoek. We hadden samen gegeten en we zaten aan tafel nog even wat familieherinneringen op te halen. Mijn moeder vertelde over iets wat in haar ouderlijk huis was voorgevallen. Heel beeldend vertelde ze wat er precies aan de hand was en ze eindigde haar verhaal met: ‘Ik hoor mijn moeder nog roepen: “Het is niet waar!”‘
Na deze nogal dramatische vertelling was het even stil. Toen zei mijn vader droog: ‘Hoe kan jij dat nou gehoord hebben? Je was toen al jaren het huis uit.’
Mijn moeder kon niet anders dan toegeven dat zij dat inderdaad niet gehoord kon hebben. Maar de herinnering aan die uitroep van haar moeder stond toch haarscherp in haar geheugen gegrift. Hoe kon dat??

Het is bekend dat ons geheugen soms rare dingen met ons doet. In ons hoofd combineren we dingen met elkaar die samen een herinnering vormen, maar die helemaal niet tegelijkertijd gebeurd zijn. We vullen dan details in op de verkeerde plek. Zoiets kan ook in het voorbeeld hierboven gebeurd zijn: mijn moeder kan haar moeder best die woorden hebben horen zeggen, alleen niet op dat moment en om die reden.
Daar komt nog bij dat ons herinneren bepaald wordt door wat we hebben waargenomen toen het gebeurde. De één neemt heel anders waar dan de ander, waardoor hij zich ook andere dingen herinnert. Een voorbeeldje waarmee je dit zelf kunt testen vind je in dit filmpje. Het filmpje is een zogenaamde ‘aandachtstest’. Je focust op iets dat in het filmpje gebeurt en ziet daardoor andere dingen die gebeuren helemaal niet.
Dit verschil in waarnemen maakt het voor de politie vaak ook lastig om af te gaan op getuigenverklaringen: had de verdachte nou een gele of een groene fiets? De ene getuige beweert bij hoog en bij laag dat het geel was, terwijl de andere pertinent zeker weet dat het groen was.

Misschien vraag je je nu af waar ik heen wil met dit verhaal. Heel eenvoudig: jouw levensverhaal is eigenlijk ook een soort ‘getuigenverklaring’. Je vertelt wat er in jouw leven is gebeurd en hoe dat jou beïnvloed heeft. In jouw verhaal komen gebeurtenissen en personen voor. Sommige gebeurtenissen zijn heel makkelijk na te gaan. Als jij schrijft dat jouw zusje geboren is op 14 maart 1958, dan valt dat te controleren. Je kunt dan rustig zeggen dat je ‘de waarheid’ hebt geschreven.
Maar schrijf je dat jouw zusje een bemoeizuchtig kind was, dat altijd voorgetrokken werd door je ouders, dan wordt het al een stuk moeilijker. Is dat echt zo? Of heb jij dat zo ervaren?
Stel dat je daarover in gesprek zou gaan met je zusje. En stel dat je haar herinnert aan een voorval waaruit blijkt dat zij echt voorgetrokken werd: ‘Toen had ik de hele kamer opgeruimd en jij had niets gedaan, maar jij mocht een snoepje uitzoeken en ik kreeg niks!’ Wat als je zusje dan zegt: ‘De hele kamer opgeruimd? Jij had alleen maar de eettafel leeg geruimd, terwijl ik onze moeder geholpen had met afstoffen en stofzuigen!’ Wie heeft er nu gelijk? Je zusje en jij zijn er beiden van overtuigd dat jullie eigen versie van het verhaal klopt, beiden zien jullie de situatie nog zo voor je. Maar wat er precies gebeurde, valt met geen mogelijkheid meer te achterhalen.

Het is dus belangrijk dat je je tijdens het schrijven van je levensverhaal realiseert dat het echt jouw verhaal is. En dat de kans bestaat dat het anders is gegaan dan jij het je herinnert. Dit is niet erg, het gaat tenslotte om jouw verhaal en jouw beleving, dat is juist wat een levensverhaal zo interessant maakt.
Maar het vraagt van jou als schrijver wel om dat wat je schrijft ook echt bij jezelf te houden, om het te vertellen zoals jij het ervaren hebt. Bijvoorbeeld als het gaat om het bemoeizuchtige zusje: ‘Voor mijn gevoel werd ze altijd voorgetrokken. Dan maakte ik de kamer schoon en dan kreeg zij een snoepje.’ Je beschrijft hier wat er volgens jou gebeurde, maar je houdt de conclusie wel bij jezelf: voor mijn gevoel werd ze voorgetrokken.

Je zult begrijpen dat deze zorgvuldigheid bij het schrijven alleen belangrijk is bij gevoelige onderwerpen. Bijvoorbeeld bij het schrijven over personen of over gebeurtenissen die veel gevolgen gehad hebben. Het maakt natuurlijk echt niet uit als jij schrijft dat jullie oom een bril droeg, terwijl je broer denkt dat het lenzen waren. Daar zul je niet snel moeilijkheden over krijgen (en als dit wel gebeurt is er vaak meer aan de hand ;-)).
Maar in een levensverhaal komen altijd ook die gevoelige onderwerpen aan de orde. En wanneer je van plan bent om jouw verhaal met anderen te delen (bijvoorbeeld met je kinderen), probeer die gevoelige onderwerpen dan zo zorgvuldig mogelijk te beschrijven. Hieronder vind je nog een voorbeeldje van hoe je dat zou kunnen doen: de schuingedrukte stukjes tekst geven de nuance aan.

Situatie:
Een vrouw is opgevoed door een vader met nogal losse handjes. Er hoefde niet veel te gebeuren of ze kreeg klappen. Haar vader had tijdens haar jeugd een eigen bedrijf waar het niet goed mee ging. De spanning die dit met zich meebracht zorgde voor woede-uitbarstingen die gepaard gingen met fysiek geweld. De vrouw denkt aan haar vader als aan een driftige man die niet van zijn kinderen hield, maar ze alleen maar als een last ervoer

Beschrijving:
Ik geloof niet dat hij echt van ons hield. Altijd als het even niet goed ging op zijn werk, kregen wij de klappen. We zagen het al aan zijn gezicht als hij uit de auto stapte. Allemaal liepen we dan op eieren, want als er ook maar iets mis ging dan sloeg hij erop los. Ik kan me niet herinneren dat hij ooit iets liefs tegen me gezegd heeft

Zie je dat je maar heel weinig woorden nodig hebt om wat nuance aan te brengen zonder dat jouw verhaal verloren gaat? Ik wens je veel wijsheid toe bij het schrijven over moeilijke momenten!

Tip: Een boek waarin je dit verschil in (het omgaan met) herinneringen heel duidelijk terug ziet is Het zwijgen van Maria Zachea, van Judith Koelemeijer. De moeite waard om eens te lezen!


Meer tips voor het schrijven van je levensverhaal? Vraag mijn gratis e-book levensverhaal schrijven aan en krijg daarnaast nog iedere week inspiratie via de mail.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Scroll naar top
Schrijfkringen

Schrijfkring Afkomst

Op 6 maart 2023 start de schrijfkring Afkomst: samen met anderen lezen, nadenken en schrijven over het thema Afkomst. Meedoen? Je bent van harte welkom!

Mijn Monumentjes draait op SYS PlatformSYS Platform - Websites voor coaches